जोडणी – II:

राष्ट्रीय अणकार मोहीमेचो प्रस्ताव
जयति घोष हांणी एनकेसीक सादर केला
(11 फेब्रुवारी 2006 दिसा एनकेसी अणकार कार्यशाळेत जाल्ले चर्चेचेर आनी उपरांत वाटेकार आनी हेरां कडेन जाल्ल्या संवादाचेर आदारून)

पुराय देशांत ज्ञानाक व्यापक प्रवेश मेळोवन दिवपा खातीर वेगवेगळ्या प्रकारांत (मानव, मशीनाच्या आदारान, तत्काळ आदी) आनी वेगवेगळ्या विशयाचेर (साहित्यीक, विज्ञानीक, तांत्रीक, वेवसायीक आदी) अणकारांचे प्रमाण वाडोवपाची आनी अणकारांची गुणवत्ता सुदारपाची सामकी गरज आसा. ही प्रक्रिया सुरु करपाचो आनी उच्च दर्जाच्या अणकाराक चालना दिवपाचो एक बरो मार्ग म्हळ्यार राष्ट्रीय अणकार मोहीम स्थापन करप. जाका लागून अंतर सोदून काडप, बऱ्या दर्जाच्या अणकाराक उर्बा दिवप, प्रशिक्षण दिवप, अणकार आनी अनुवादकां विशीं म्हायती दिवप आनी भौशीक आनी खाजगी दोनूय संस्थांनी चालू आशिल्ल्या यत्नांचो समन्वय सादपाचे काम बेगीन हाताळटले. हेर वेगवेगळ्या भौशीक वा खाजगी क्षेत्राच्या कामाचे डुप्लिकेट वा ओवर-रायड जावचे न्हय, तर तांच्या कामाची परतून तपासणी करपाक, दर्जी सुदारपाक आनी जागृताय वाडोवपाक तांकां आदार करप ही कल्पना आसा.

एक क्रिया म्हूण अणकार भारतीय उपखंडांतल्या विंगड विंगड भाशांच्या जोड्यांमदी खूब काळासावन घडत आयला. अणकार, एक आवड म्हूण, भारत आनी हेर सुवातीनी विंगड विंगड भाशण समाजांत काम करपी कितलेशेच हुशार विचारवंतांक वांटो घेतिल्लो पळोवक मेळ्ळा. एक वेवसाय म्हूण खास करून हालीच्या दशकांत अणकार आव्हानात्मक आनी चडांत चड फायदेशीर आसा. संशोधनाचे क्षेत्र म्हूण भासविज्ञान, तत्वगिन्यान, साहित्यीक अभ्यास, लाक्षणिकशास्त्र, कोशशास्त्र, मानवशास्त्र, संगणक विज्ञान आनी हेर जायत्या क्षेत्रांतल्या विचारांनी समृद्ध आशिल्ल्या विशयांत अणकार अभ्यासाची उदरगत जाल्ली दिसता. पूण विंगड विगड भास, संस्कृताय आनी देशांनी आशिल्ल्यान आपल्या कार्यावळींचो समन्वय सादपाचे नदरेन है मळ अजूनय उणें पडिल्ल्याचे दिसून येता.

एक बहुभाशीक आनी बहुसांस्कृतीक देश म्हूण आनी ज्ञानाचें सगळ्यांत पोरनो भांडार म्हूण भारत कितलेशेच शेकडे अणकारांत मुखार आसा. जायत्यो भासो आनी संस्कृताय आशिल्ल्यान हो देश साहित्यीक आनी यंत्रीक अणकार ह्या दोनूय प्रकारांतल्या सगळ्या मुखेल सैद्धांतीक उपक्रमाची चाचणी मैदान म्हूण काम करता. प्रस्तावीत राष्ट्रीय अणकार मोहीम (एनटीएम) एक दीर्घकाळासावन आशिल्ली गरज पुराय करपाचो अदमास आसा जाचो फायदो वेगवेगळ्या विभागांक जाललोः शिक्षक, विद्यार्थी, भाशा तंत्रज्ञ, वेवसायीक गट, खबरांपत्रां संघटना आनी हेर मिडिया गट, सर्जनशील लेखक, वाचक, तुलनात्मक अभ्यासांत वावुरपी आनी अणकार सिद्धांतकार.

एनटीएमाचे उ‌द्देश सकयल दिल्ल्या प्रमाणें आसतले:
1. भारतीय भाशांचो आस्पाव आशिल्ल्या अणकाराचेर म्हायतीचो भांडार म्हूण काम करप, आनी उजवाडाक आयिल्ले अणकार, नियोजीत प्रशिक्षण कार्यावळी, उपलब्ध अणकार साधना आनी संसाधना, नवे उपक्रम आनी 'अनुवादकां खातीर राष्ट्रीय नोदणी' सारकिल्या सुविधांची म्हायती तयार करून, तिगोवन दवरून आनी सतत अद्ययावत करून अणकाराच्या सगळ्या आंगां संबंदीत म्हायती मेळोवप हो हेत आसा.
2. शक्य तितले भारतीय भाशांनी सैद्धांतीक आनी वेव्हारीक अशा सगळ्या अणकार कार्यावळी खातीर क्लियरिंग हावज म्हूण काम करप.
3. भारतीय भाशा संबंदीत अणकार आनी अणकार संबंदीत कार्यात वांटेकार आशिल्ल्या हेर एजन्सी, संस्था आनी व्यक्तीक जोडणी दिवप.
4. उंचेल्या दर्जाच्या अणकारा वरवी ह्या वाठारांत आनी आंतरराष्ट्रीय पावड्यार भारतीय भास आनी साहित्याचो प्रसार करप;
5. अणकारा खातीर वेगवेगळी साधना तयार करप आनी तिची राखण करप, खास करून विद्वभाशीक आनी बहुभाशीक ‌द्विदिशात्मक सामान्य आनी खाशेल्या उ‌द्देशाचे अनुवादात्मक शब्दकोश, शब्द सोदपी आनी थेसॉरी तयार करप; आनी
6. ह्या मळार रस आशिल्ल्या सगल्या संस्था आनी व्यक्तीच्या फायद्या खातीर, एकतर सहकार्यान वा स्वतंत्रपणान अणकार अभ्यासाचेर कृती प्रकाशीत करपाक वांटो घेवप वा प्रोत्साहन दिवप.
7. व्यक्ती प्रस्न आनी जापो पोस्ट करपाक शकता अशें बुलेटिन बोर्ड स्थापन करून चर्चे खातीर व्यासपीठ तयार करप.
8. अणकार पद्धतीचेर मार्गदर्शन दिवप आनी अणकार अभ्यासांत अध्यापन आनी प्रशिक्षण वाडोवपी उपक्रम चालीक लावप.

प्रस्तावीत राष्ट्रीय अणकार मोहीमेच्यो मुखेल कार्यावळी
अनुवादक शिक्षण :
हाचेवयल्यान हें दिसून येता की अणकारा खातीर द्विभाशीक आसप गरजेचें आसलें तरी हें एक खाशेलें काम आसा जें गृहीत धरूंक शकना, आनी तातूंतलीं कांय खाशेलपणां शिकपाची गरज आसा. तशेंच, वेगवेगळ्या प्रकारच्या अणकार कार्यांक वेगळी कुशळटाय जाय आसता – देखीक, शास्त्रीय वा तंत्रीक साहित्याचो अणकार करपाक साहित्यीक अणकाराचे तुळेंत खूब वेगळी कुशळटाय आनी लक्ष केंद्रीत करपाची गरज आसता. ते भायर, भाशांतराची कुशळटाय कांय प्रमाणांत अविकसीत आसता आनी खास करून विशिश्ट माध्यमां (जशें की रेडिओ वा दूरचित्रवाणी) आनी संदर्भ हांचे बाबतींत खाशेल्या प्रशिक्षणाची गरज आसता.

ह्या क्षेत्रांत एनटीएमाचो कार्यावळी अश्यो आसतल्यो:
  » अल्पकालीन प्रशिक्षण कार्यावळी चलोवप
  » अनुवादकांक खातीर अभ्यासक्रम पॅकेज तयार करप जाचो आस्पाव देशभरांतल्या भाशा शिक्षण कार्यावळींत करूं येता.
  » फेलोशिप कार्यावळी जाका लागून संस्थां मदीं विद्वानांची देवाणघेवाण करपाक मेळटली. ह्या संदर्भांत फकत इंग्लीशींत आनी इंग्लीशींतल्यान अणकार करपा परस भारतीय भाशां मदल्या अणकाराचेर खासा भर दिवं येता.
  » विद्यार्थी संशोधन प्रकल्पां सयत संशोधन प्रकल्पांक उर्बा दिवप, खास करून वेंचून काडिल्ल्या ग्रंथांचे उच्च दर्जाचे अणकार उदाहरणां म्हूण दिवप आनी शिक्षणीक उद्देशांक आदार करपाक शकता अशीं संसाधनां तयार करप.

माहितीची पातळावणी.
सद्या अणकार हो चड मान्यताय मेळिल्लो वा बरो मोबदलो दिवपी उपक्रम नाशिल्ल्यान, देशांत उपलब्ध आशिल्ले अणकार कुशळटाये विशीं जागृताय ना, संभाव्य वापरप्यां मदीं लेगीत जागृताय जाल्ली दिश्टी पडना. देखीक, विशिश्ट प्रादेशीक भाशांनी कितलेशेच कुशळ वा कौशल्य अनुवादक प्रकाशकांक वा संभाव्य ग्राहकांक अनवळखी आसात, जांकां तांचे सेवेचो फायदो वा लभा जावं येता. दर वर्सा म्हैसूरांतले केंद्रीय भाशा संस्थेंत सुमार 400 शिक्षकांक एका भारतीय भाशे वांगडाच 20 भारतीय भाशांनी पारंगत जावपा खातीर सात शारांनी आशिल्ल्या आपल्या प्रादेशीक भाशा केंद्रांनी प्रशिक्षण दितात. ही कुशळटाय गरजेची म्हणून चडांत चड दिसता पूण अजुनूय उणी आसा, तरी लेगीत प्रशिक्षीत व्यक्तींक (सद्या सुमार 11,000) संभाव्य वापरप्यांक व्हड प्रमाणान मान्यताय मेळना. साबार भाशांनी ल्हान प्रकाशकांनी पयलींच तरेकवार अणकार तयार केल्यात, पूण हो ग्रंथ व्यापक प्रेक्षकांक चड करून अनवळखी आसात.

देखून ह्या क्षेत्रांत एनटीएमच्यो मुखेल कार्यावळी अश्यो आसतल्यो:
  » वेगवेगळ्या कुशळटाय आनी पात्रताय आशिल्ल्या वेगवेगळ्या क्षेत्रांतल्या अनुवादकांचें माहिती भांडार तयार करप. हें भांडार ऑनलायन तशेंच विशिश्ट गरजे खातीर एनटीएमांक संपर्क करून उपलब्ध करूं येता.
  » वेगवेगळ्या क्षेत्रांत अस्तित्वांत आशिल्ल्या अणकारांचें क्षेत्रा प्रमाण वर्गीकरण केल्लें माहिती भांडार आनी टिपणाचें सुचीपत्र तयार करून, तांचे वांगडा शिक्षणीक संस्था, वाचनालय वेवस्था आनी हेर कडेन नेमान नवी वळेरी धाडप.

उच्च दर्जाच्या अणकार साहित्याचो प्रचार प्रसार.
तरेकवार अणकारीत साहित्याची चड गरज आसल्यार बाजारांत ती पयलींच मेळटली अशें कोणूय म्हणूं शकता. पूण, पर्यायां विशीं समज नाशिल्ल्यान प्रत्यक्षांत मागणी निर्माण जावपा पसून आडमेळीं येतात. हेर जायत्या ज्ञानप्रकारां भशेन, तुमकां कितें उणें आसा तें तुमकां मेळना तो मेरेन तुमकां कळना. तशेंच साहित्यकृतींच्या अणकारांत वांटो घेवपी (जशें नॅशनल बुक ट्रस्ट आनी ग्रंथ अकादेमी) प्रादेशीक भाशांनी अणकारीत केल्ल्या पुस्तकांची निर्मिती जाले उपरांत तांकां व्हड मागणी आशिल्ल्याची पुश्टी करतात.

अणकार फकत इंग्लीशींतल्यान भारतीय भाशांनी व्हांवचो न्हय हें मान्य करप गरजेचें; ताचे बदला, भारतीय भाशांनी व्हड प्रमाणांत आशय अस्तित्वांत आसा जो इंग्लीश आनी हेर भारतीय भाशांनी चड प्रमाणांत वांटून घेवपाची गरज आसा. खास करून अणकाराक सर्जनशील समांतर म्हूण पळोवपाचे संकल्पनेक चालना दिवपाक जाय. दिवपी आनी घेवपी भाशां मदीं भेदभाव करपी न्हय आनी भारताची बहुभाशीक आनी संस्कृतीक विविधतेचो प्रचार करपी एक आडवो दृश्टीकोन आवश्यक आसा. व्यापक समाजीक गतीशीलता आनी नव्यान साक्षर समाजांच्यो गरजो आनी आकांक्षा प्रतिबिंबीत करपी कांय मळांचेर (जशें डॉ. आंबेडकराच्या कृतींचो जायत्या भाशांनी अणकार जावप) अणकार पयलींच वाडत आसा.

विज्ञान आनी तंत्रीक अणकाराच्या मळार साहित्यीक अणकाराच्या विरोधांत समज वाडोवपाखातीर आनी भाशांमदीं संक्रमण सुकर करपाखातीर उतरां आनी संकल्पनांचें प्रमाणीकरण करपाची चड गरज आसा. तशेंच, आयज अणकार हो समाजीक आनी अर्थीक दोनूय बाबतींत एक उणो मोलाचो वावर आसा आनी हातूंत बदल करपाची गरज आसा. अणकार हो एक वैयक्तीक वावर, पूण तो एक समाजीक उपक्रमूय आसा हेंय लक्षांत घेवप गरजेचें. अणकारांत यश मेळोवपाक वेगवेगळ्या पांवड्यार वेगवेगळ्या लोकांचो सहभाग गरजेचो आसूं येता आनी सांघीक वावर करपाची गरज पडूं येता.

ह्या संदर्भांत, एनटीएमच्यो सकयल दिल्ल्यो विशिश्ट कार्यावळीं मतींत घेवंक शकतात:
  » पुस्तक प्रकाशन, उत्सव, फेलोशिप आनी पुरस्कारां वरवीं उच्च दर्जाच्या अणकाराक सक्रीय प्रोत्साहन दिवप.
  » सहयोगी अणकार कार्याक प्रोत्साहन दिवप, तशेंच दीर्घकालीन बहु-अनुवादक प्रकल्पांक प्रोत्साहन दिवप, आनी अनुवादकांक संवाद सादपाक आनी मतां आनी अणभवांची देवाणघेवाण करपाक कार्यशाळा आयोजीत करप.
  » प्रकाशां कडेन बाय-बॅक खरेदीची वेवस्था करप आनी उत्तम दर्ज्याच्या अणकारा खातीर प्रारंभीक बाजारपेठीची खात्री करपा खातीर पुस्तकालय नॅटवर्का कडेन लिंक करप.
  » अणकारीत साहित्याचे निर्माते आनी प्रकाशक वा खरेदीदारां कडेन जोडपी व्यासपीठ तयार करप, तातूंत भौशीक आनी खाजगी दोनूय संस्थांचो आस्पाव आसा.
  » कांय चालू घडामोडी नेमाळ्यांच्या सुरवातीच्या अणकारा खातीर आनी हेर मोलादीक आनी मनोरंजक साहित्य (जशे की न्यू सायंटिस्ट, इकॉनॉमिक अँड पॉलिटिकल वीकली, आदी) प्रादेशीक भाशांनी व्हड प्रमाणांत प्रसारीत जावपाखातीर अर्थीक आदार दिवप.
  » शाळा, महाविद्यालयां, विद्यापिठां हांच्या अभ्यासक्रमांत, खास करून सगळ्या पांवड्यावेल्या साहित्य अभ्यासांत, हेर भारतीय भाशांतल्या ग्रंथांची वळख करून दिवपा खातीर अणकारीत साहित्य आसपावीत करचें अशी सुचोवणी करप.
  » दरेक शाळा आनी म्हाविद्यालयांत भाशा संसाधन केंद्रां स्थापन करपाचो प्रस्ताव, तशेंच शाळांनी अणकारीत साहित्याचेर लक्ष केंद्रीत करपी खाशेली पुस्तकां दवरपाचो प्रस्ताव.
  » द्विभाशीक कुशळटाय दाखोवपी उण्या वळखीच्या चालू आशिल्ल्या कार्यावळींविशीं प्रोत्साहन दिवप आनी जागृताय दिवप (देखीक, कर्नाटक पुलीस अधिकारी परिक्षेंत सक्तीचो अणकार विभाग).
  » हेर भौशीक आनी नागरी समाज संघटनांचो (जशे की राष्ट्रीय साक्षरता मोहीम आनी भारत ज्ञान विज्ञान समिती) वापर करून ल्हान शारांनी आनी गांवांनी अणकारीत साहित्य चड सुलभ जावचें हाची खात्री करपाच्या मार्गांचो विचार करप.

यंत्रीक अणकाराची उदरगत.
ह्या क्षेत्रांत तंत्रगिन्यानाची उदरगत आनी मनीसबळ ह्या दोनूय गजालीं संबंदीत आव्हानां आसलीं तरी नव्या तंत्रगिन्यानांक लागून उण्या खर्चान बेगीन आनी चड प्रमाणांत अणकारा खातीर रोमांचक संद मेळटा. NTM तंत्रगिन्यानाच्या विकासाक आनी उपेगाक आदार दिवंक शकता, तशेंच सकयल दिल्ल्या कृतींची अंमलबजावणी करून यंत्र अणकारांत प्रगतीक चालना दिवंक शकता:
  » गरजेच्या साधनसुविधांची उदरगत करप, खास करून थिसॉरस, द्विभाशीक शब्दकोश आनी अणकार मेमरी सॉफ्टवॅर सारकिल्या डिजिटल साधनांचो विकास करप, जो चड कार्यक्षम आनी प्रभावी अणकारा खातीर थेट लागू करूं येता.
  » ई-शब्दकोश, वर्डनेट, भाशा विश्लेशण आनी संश्लेशण साधनां, कॉन्कॉर्डन्सर, फ्रिक्वेन्सी अॅनालायझर आनी तत्सम साधनां हीं शब्दकोशीय संसाधनां यंत्र अणकार प्रणालीचे गरजेचे घटक आसात. हीं संसाधनां एकूच संस्था विकसीत आनी सांबाळूंक शकनात. ते खातीर साबार संस्थां मदीं दीर्घकालीन सहकार्याची गरज आसा. एनटीएम बसका आनी ऑनलायन चर्चे वरवीं सातत्यान संवाद करून सांघिक कार्याक एक व्यासपीठ दिवंक शकता.
  » स्रोत ग्रंथ आनी तांचे अणकार जेन्ना शक्य आसा तेन्ना नितळ डिजिटल स्वरूपांत दिवपाक जाय, NTM गरजेच्यो कॉपीराईट गजाली हाताळटा. तशेंच प्रमाणीत XML टॅग आनी DTDs वापरून ही विस्तृत डिजिटल सामुग्री मानक स्वरूपांत सांबाळून दवरिल्ली आसा हाचीय NTM न खात्री करूंक जाय.
  » सद्याची संवसारीक प्रवृत्ती म्हळ्यार उच्च दर्ज्याचो समांतर कॉर्पोरा तयार करप जातूंत एनोटेशन्स आनी संरेखण आसपावीत आसा. ह्या एनोटेटेड कॉर्पोराचो उपेग मशीन अणकार प्रणाली विकसीत करपाखातीर मशीन लर्निंग पद्दतींनी करतात. ह्या डेटाचो व्हड प्रमाणांत वापर आनी म्हत्वाच्या यत्नांक लागून सुरवातीक बरीच गुंतवणूक करपाची गरज आसा, जी चड करून वैयक्तीक संस्थांक शक्य नासता. तरीय एनटीएम ह्या उपक्रमांक सुकर करपाक आनी आदार दिवपाक मजत करूंक शकता.
  » 1996 वर्सा संयुक्त राश्ट्रांनी 15 देशांच्या सहभागान सुरू केल्ल्या "युनिव्हर्सल नेटवर्किंग लँग्वेज" (UNL) सारक्या आंतरभाशीक-आदारीत पद्दतीक प्रोत्साहन दिवचें. (आयआयटी मुंबयन इंग्लीश आनी भारतीय भाशेच्या यंत्रीक अणकारा खातीर पयलींच वेगवेगळीं साधनां, तंत्रां आनी संसाधनां तयार केल्यांत, जी व्यापक वापरा खातीर आपणावपाक मेळटलीं.)